હિમાચલ પ્રદેશની ચૌહર ખીણ સ્થિત બારોટ પંચાયતમાં દરિયાઈ સપાટીથી 7000 ફૂટની ઊંચાઈએ હેડગરમાં સૂરજપુર ગઢ ખાતે આવેલું ઐતિહાસિક તળાવ ગંભીર સંકટમાં છે. હિમવર્ષા અને પ્રતિકૂળ સ્થિતિમાં પણ પાણીથી છલોછલ રહેતું આ સદીઓ જૂનું કુદરતી તળાવ હવે 90 ટકા જેટલું સુકાઈ ગયું છે. આ વિકટ પરિસ્થિતિને કારણે સ્થાનિક રહેવાસીઓ તેમજ પર્યાવરણવિદોમાં ભારે ચિંતા પ્રસરી ગઈ છે.

સ્થાનિકો અને પર્યાવરણ નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રાચીન સમયમાં આ કુદરતી તળાવ આશરે 300 મીટર લાંબુ અને 100 મીટર પહોળું હતું. પ્રચૂર પાણી ધરાવતું આ સ્થળ સ્થાનિક લોકો અને શ્રદ્ધાળુઓ માટે આસ્થાનું મોટું કેન્દ્ર છે, જેને 'જુનું દેહાંસર' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તેના ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્વને લીધે દર વર્ષે ભાદરવા અને ચૈત્ર મહિનાની 20મી તારીખે ભક્તો અહીં મોટી સંખ્યામાં પવિત્ર સ્નાન કરવા આવે છે.

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી આ તળાવના પાણીના સ્તરમાં સતત ઘટાડો નોંધાઈ રહ્યો છે, જેનાથી તે પોતાનું પ્રાચીન સ્વરૂપ અને ગૌરવ ગુમાવી રહ્યું છે. નિષ્ણાતોના મતે આ માત્ર પાણીનો સ્ત્રોત નથી, પણ પ્રદેશનો અમૂલ્ય ધાર્મિક અને કુદરતી વારસો છે. જો આ કુદરતી સંપદાનું રક્ષણ કરવામાં નહીં આવે, તો આવનારી પેઢીઓ આ ઐતિહાસિક સ્થળના દર્શનથી કાયમ માટે વંચિત રહી જશે.

આ ગંભીર પરિસ્થિતિને જોતાં સ્થાનિક લોકો અને પર્યાવરણવાદીઓએ વહીવટીતંત્ર સમક્ષ ઉગ્ર માંગ કરી છે કે વૈજ્ઞાનિક અભિગમથી આ તળાવના કુદરતી જળસ્ત્રોતોનો ઉંડાણપૂર્વક અભ્યાસ કરવામાં આવે. આ પવિત્ર ઐતિહાસિક તળાવને સંપૂર્ણપણે નષ્ટ થતું અટકાવવા અને તેને ફરીથી જીવંત કરવા માટે તંત્ર દ્વારા વહેલી તકે એક વિશેષ સંરક્ષણ યોજના તૈયાર કરીને નક્કર પગલાં લેવા જોઈએ.